عرضه اولیه
وقتی سهام یک شرکت برای نخستین بار به عموم عرضه میشود. این راهنما از سمت خریدار نوشته شده: چه لازم دارید، سفارش چگونه ثبت میشود، سهم چطور تقسیم میشود و روز اول معامله چه شکلی است.
آخرین بررسی و بهروزرسانی: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
عرضه اولیه دقیقاً چیست؟
شرکتی که در بورس تهران یا فرابورس ایران پذیرفته میشود، درصدی از سهامش را برای نخستین بار به عموم میفروشد. تا پیش از آن، سهام آن شرکت در بازار قابل خرید نبود. این نخستین روز، «عرضه اولیه» نام دارد و پس از آن سهم مثل هر نماد دیگری روی تابلو معامله میشود.
از سمت شرکت، این کار تأمین مالی است و در راهنمای تأمین مالی توضیح داده شده. از سمت شما، یک خرید معمولی است با یک تفاوت: تقاضا تقریباً همیشه از عرضه بیشتر است، بنابراین سهم بین متقاضیان تقسیم میشود.
روش ثبت سفارش (بوکبیلدینگ)
عرضههای اولیه در ایران معمولاً به روش ثبت سفارش انجام میشود. سازوکار آن ساده است و سه عدد دارد که پیش از روز عرضه اعلام میشوند:
بازه قیمتی
یک کف و یک سقف قیمت اعلام میشود و سفارش شما باید داخل همین بازه باشد. بیشتر خریداران سقف بازه را میزنند تا از تخصیص جا نمانند.
سقف تعداد هر کد
حداکثر تعداد سهمی که هر کد بورسی میتواند سفارش دهد، پیش از عرضه اعلام میشود. سفارش بیشتر از آن ثبت نمیشود.
بازه زمانی سفارشگیری
سفارشها فقط در ساعت مشخصی از روز عرضه پذیرفته میشوند. این ساعت را ناظر بازار در اطلاعیه عرضه اعلام میکند.
کشف قیمت
پس از پایان سفارشگیری، قیمت نهایی از دل سفارشها کشف میشود. همه خریداران، صرفنظر از قیمتی که زدهاند، به همان قیمت نهایی میخرند.
تخصیص
سهم میان کدهایی که سفارش معتبر ثبت کردهاند تقسیم میشود. اگر تقاضا بیشتر از عرضه باشد، سهم کمتری از سفارشتان به شما میرسد.
پول کل سفارش هنگام ثبت از حساب شما بلوکه میشود. آنچه بابت سهم تخصیصنیافته کنار گذاشته شده بود، پس از تخصیص آزاد میشود.
عرضه اولیه سود تضمینشده نیست
عرضه اولیه در سالهای اخیر در ذهن بسیاری با «سود قطعی» گره خورده، اما چنین تضمینی وجود ندارد؛ نه در قانون و نه در سازوکار بازار. قیمت روزهای بعد به عرضه و تقاضا بستگی دارد و مواردی بوده که سهم پس از عرضه پایینتر از قیمت کشفشده معامله شده است. هر کارگزاری که خلاف این را وعده بدهد، چیزی میگوید که پشتوانهای ندارد.
روزهای بعد از عرضه
سهم تازهعرضهشده مثل هر نماد دیگری مشمول دامنه نوسان و حجم مبنا است. اگر تقاضا زیاد بماند، در روزهای نخست صف خرید تشکیل میشود و فروشندهای نیست؛ این وضعیت موقتی است و با متعادلشدن عرضه و تقاضا از بین میرود. معنای این دو سازوکار در راهنمای معاملات اوراق بهادار آمده است.
وجه فروش این سهم هم مثل بقیه سهام در T+۲ قابل برداشت است. جزئیات در راهنمای تسویه.
پرسشهای متداول
برای شرکت در عرضه اولیه چه چیزی لازم دارم؟
چه مبلغی باید در حساب داشته باشم؟
اگر سقف بازه را نزنم چه میشود؟
چرا سهم کمتری از سفارشم به من رسید؟
کارمزد عرضه اولیه بیشتر از خرید عادی است؟
از کجا بفهمم عرضه اولیهای در راه است؟
اگر هنوز کد بورسی ندارید از شروع سرمایهگذاری آغاز کنید، نرخ کارمزد در صفحه کارمزدها و انتخاب سامانه در راهنمای سامانهها آمده است. فهرست راهنماها در بخش آموزش.