صندوق‌های طلا و نقره

صندوق کالایی چیست؟

صندوق کالایی به‌جای سهام، دارایی‌اش را روی یک کالای مشخص می‌گذارد. صندوق‌های طلا بخش عمده دارایی خود را در گواهی سپرده کالایی سکه و شمش طلا نگه می‌دارند و صندوق‌های نقره در گواهی سپرده شمش نقره؛ باقی دارایی معمولاً در اوراق با درآمد ثابت و وجه نقد می‌ماند تا صندوق برای پاسخ‌دادن به فروش‌ها نقدینگی داشته باشد.

این صندوق‌ها قابل معامله‌اند: واحدهایشان مثل هر نماد دیگری در سامانه معاملاتی خرید و فروش می‌شود و برای خرید فقط کد بورسی لازم است، نه کد بورس کالا. همین یک تفاوت، مسیر ورود را از خرید مستقیم گواهی سپرده کوتاه‌تر می‌کند.

قیمت ابطال، قیمت صدور و قیمت بازار

سه عدد در کار است و تفاوتشان همان چیزی است که بیشتر خریدارها دیر متوجه می‌شوند. قیمت ابطال ارزش خالص دارایی هر واحد است؛ مبلغی که بابت ابطال هر واحد به شما می‌رسد. قیمت صدور بهای صدور واحد تازه است و کمی بالاتر از ابطال قرار می‌گیرد، چون هزینه صدور را در خود دارد. قیمت بازار چیز دیگری است: قیمتی که همین حالا در تابلوی معاملات میان خریدار و فروشنده رد و بدل می‌شود.

ارزش دارایی صندوق از جمع ارزش روز گواهی‌ها و اوراق و وجه نقد آن، منهای بدهی‌ها، تقسیم بر تعداد واحدها به دست می‌آید. نکته اینجاست که قیمت بازار موظف نیست با این عدد یکی باشد، و معمولاً هم نیست.

حباب: مهم‌ترین عددی که باید ببینید

حباب فاصله قیمت بازار با قیمت ابطال است و با یک تقسیم ساده به دست می‌آید: تفاضل این دو، تقسیم بر قیمت ابطال. حباب مثبت یعنی بازار بالاتر از ارزش دارایی صندوق معامله می‌شود و خریدار همان درصد را اضافه می‌پردازد. حباب منفی یعنی پایین‌تر از آن.

حباب عدد ثابتی ندارد و از صندوقی به صندوق دیگر و از روزی به روز دیگر فرق می‌کند، بنابراین هر رقمی که در یک مطلب آموزشی نوشته شود تا فردا کهنه است. حباب امروزِ صندوق‌های طلا و نقره را در صفحه بازار کنار قیمت پایانی و قیمت ابطال هر صندوق می‌بینید.

چه چیزی حباب را کم و زیاد می‌کند؟

حباب از عرضه و تقاضای واحدهای صندوق می‌آید، که با عرضه و تقاضای خودِ طلا یکی نیست. وقتی سقف صدور واحدها از تقاضا کمتر باشد، همان کمبود قیمت بازار را از ارزش دارایی جلو می‌اندازد. در روزهایی که قیمت طلا یا ارز سریع حرکت می‌کند، فاصله زمانی میان به‌روزرسانی ارزش دارایی و قیمت لحظه‌ای بازار همین اثر را می‌سازد. حضور و توان بازارگردان در جهت عکس عمل می‌کند و کار او این است که این فاصله را ببندد.

صندوق‌های تازه‌عرضه بیشترین حباب را تجربه می‌کنند، چون در روزهای نخست تقاضا زیاد و تعداد واحد محدود است.

صندوق، گواهی سپرده یا سکه فیزیکی؟

کارمزدها از جدول کامل صفحه کارمزدها برداشته شده است.

کارمزد و مالیات

کارمزد خرید و فروش صندوق‌های کالایی ۰٫۱۲ درصد هر طرف است، یعنی رفت و برگشت حدود ۰٫۲۴ درصد. این عدد از کارمزد گواهی سپرده کالایی غیرسکه‌ای کمتر است، و در برابر هزینه خرید فیزیکی که اجرت ساخت و مالیات بر ارزش افزوده را هم دارد، تفاوت محسوسی می‌سازد.

درآمد صندوق‌های سرمایه‌گذاری و نقل و انتقال واحدهای آن‌ها بر پایه قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید (مصوب ۱۳۸۸) از مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزش افزوده معاف است. خرید فیزیکی طلا چنین معافیتی ندارد.

جدا از کارمزد معامله، هر صندوق هزینه‌های سالانه خود را دارد که روزانه از ارزش دارایی کم می‌شود؛ این هزینه بر تفاوت رشد صندوق با رشد خودِ طلا اثر می‌گذارد و رقم آن در امیدنامه هر صندوق نوشته شده است.

تسویه: چرا وجه فروش زودتر می‌رسد

چرخه تسویه صندوق‌های کالایی T+۱ است، یعنی وجه فروش یک روز کاری بعد به حساب شما می‌نشیند، در حالی که سهام روی T+۲ است. همین یک روز اختلاف در برنامه‌ریزی نقدینگی به چشم می‌آید. جزئیات چرخه هر ابزار در راهنمای تسویه آمده است.

نقره چرا فرق دارد؟

نخستین صندوق‌های نقره ایران، نقرابی و سیلور و سیمین، در دی ۱۴۰۴ پذیره‌نویسی شدند و پس از آن صندوق‌های تازه‌تری هم به بازار آمدند. چون این بازار جوان است، رفتار آن با طلا یکسان نیست.

بازار جهانی نقره کم‌عمق‌تر از طلاست، بنابراین حجم کمتری از پول قیمت را بیشتر جابه‌جا می‌کند؛ نقره کاربرد صنعتی هم دارد و از این راه به چرخه اقتصاد وابسته است، در حالی که طلا بیشتر دارایی امن به شمار می‌رود. نتیجه این است که نوسان نقره بیشتر است و حباب صندوق‌های نقره هم معمولاً بالاتر و پرنوسان‌تر از صندوق‌های طلا بوده است.

پرسش‌های متداول

این صفحه جنبه آموزشی دارد و توصیه‌ای برای خرید یا فروش نیست. برای محاسبه هزینه معامله به صفحه کارمزدها، برای چرخه تسویه به راهنمای تسویه و برای سازوکار خودِ بورس کالا به راهنمای بورس کالا مراجعه کنید.