گواهی سپرده کالایی

گواهی سپرده کالایی چیست؟

مسیر آن از انبار شروع می‌شود. کالا در انبار مورد تأیید بورس کالا سپرده می‌شود، انباردار آن را کارشناسی و درجه‌بندی می‌کند و در برابرش قبض انبار صادر می‌کند. بر پایه همان قبض، گواهی سپرده کالایی منتشر می‌شود؛ ورقه‌ای که مالکیت مقدار مشخصی از آن کالا را نشان می‌دهد و مثل یک اوراق بهادار دست‌به‌دست می‌شود.

نتیجه عملی این است که کالا سرِ جایش در انبار می‌ماند و آنچه میان خریدار و فروشنده جابه‌جا می‌شود گواهی است، نه بار. کسی که طلا می‌خواهد اما نمی‌خواهد آن را نگه دارد، با همین ابزار به آن می‌رسد؛ و کسی که واقعاً خودِ کالا را می‌خواهد، می‌تواند در پایان تحویل بگیرد.

هر گواهی چه مقدار کالاست؟

هر گواهی سپرده شمش طلا ۰٫۱ گرم طلاست، هر گواهی سپرده شمش نقره ۱ گرم نقره، هر گواهی سپرده سکه طلا یک سکه کامل و هر گواهی سپرده زعفران ۱ گرم زعفران. این عدد از کالایی به کالای دیگر فرق می‌کند و دانستنش پیش از ثبت سفارش لازم است، چون قیمت تابلو قیمت یک گواهی است، نه قیمت یک گرم یا یک سکه.

کالاهای دیگری هم گواهی سپرده دارند، از زیره و پسته تا گندله سنگ آهن. فهرست نمادهای فعال در سایت بورس کالا منتشر می‌شود و در طول زمان تغییر می‌کند.

معامله، تسویه و دامنه نوسان

تسویه گواهی سپرده کالایی T+۱ است؛ یک روز کاری پس از معامله. همان چرخه‌ای که صندوق‌های کالایی دارند و یک روز زودتر از سهام است. جزئیات در راهنمای تسویه آمده است.

ساعت معامله این نمادها با بازار سهام یکی نیست. سکه و شمش طلا و نقره شنبه تا چهارشنبه، از ۱۱:۳۰ تا ۱۸:۰۰ و به روش حراج پیوسته معامله می‌شوند. یعنی وقتی بازار سهام بسته شده، این تابلو هنوز باز است. زعفران و بقیه محصولات کشاورزی زودتر، از ۰۸:۴۵ تا ۱۵:۰۰. تقویم هر نماد را بورس کالا منتشر می‌کند.

از آبان ۱۴۰۴ دامنه نوسان همه نمادهای گواهی سپرده کالایی ±۱۰ درصد نسبت به قیمت پایانی روز قبل است. پیش از آن این عدد برای همه نمادها یکسان نبود، بنابراین اگر جایی رقم قدیمی‌تری دیدید، مربوط به پیش از این تغییر است.

برای معامله گواهی سپرده کالایی به کد بازار مالی بورس کالا نیاز دارید. این معاملات در بازار مالی بورس کالا انجام می‌شود و کد بورسی که برای خرید سهام دارید برای آن کافی نیست. مهم‌ترین چیزی که پیش از نخستین سفارش باید بدانید همین است، چون بدون این کد نماد اصلاً برایتان قابل معامله نیست.

بورس کالا دو کد جداگانه دارد و گرفتن کد اشتباه یعنی همچنان نمی‌توانید معامله کنید. کد بازار مالی برای ابزارهای مالی مثل گواهی سپرده کالایی است، و کد بازار فیزیکی برای خرید خودِ کالا در تالارهای عرضه. برای گواهی سپرده، کد بازار مالی همان چیزی است که لازم دارید.

دریافت هر دو غیرحضوری است و از سامانه ایبیگو انجام می‌شود؛ همان سامانه‌ای که سفارش‌گذاری آنلاین بورس کالا هم در آن انجام می‌گیرد. ورود به ایبیگو ← و توضیح بیشتر درباره سامانه‌ها در راهنمای سامانه‌های معاملاتی. اگر هنوز کد بورسی هم ندارید، از شروع سرمایه‌گذاری آغاز کنید.

کارمزد

نرخ یکسان نیست: گواهی سپرده سکه طلا کارمزد کمتری از بقیه دارد. هر ردیف سقف ریالی خودش را هم دارد، یعنی در معاملات بزرگ مبلغ کارمزد از آن سقف بالاتر نمی‌رود.

گواهی سکه طلا نرخ خودش را دارد و از نرخ عمومی گواهی سپرده کمتر است. سقف کارمزد برای هر نهاد جداگانه تعیین شده و جمع آن‌ها در ستون آخر آمده است. بالاتر از آن مبلغ، بزرگ‌تر شدن معامله دیگر کارمزد را بالا نمی‌برد. در معاملات بلوک، سقف کارمزد بورس کالا دو برابر می‌شود. نرخ‌های کامل بورس کالا در جدول کارمزدها آمده است. ماشین‌حساب آن صفحه فقط سهام و حق تقدم را حساب می‌کند، نه گواهی سپرده.

تحویل فیزیکی

گواهی سپرده با خودِ کالا پشتیبانی می‌شود، پس تحویل گرفتن آن ممکن است. دو شرط دارد: باید به اندازه یک واحد کامل کالا گواهی داشته باشید، و درخواست تحویل را از طریق کارگزار ثبت کنید. برای سکه یعنی یک گواهی، چون هر گواهی خودش یک سکه کامل است؛ برای شمش، به تعداد گواهی‌ای که یک شمش استاندارد انبار را بسازد.

پس از تأیید درخواست، کالا در محل تعیین‌شده تحویل داده می‌شود و در همان مرحله کارشناسی می‌شود. هزینه‌های انبارداری تا روز تحویل و هزینه کارشناسی بر عهده تحویل‌گیرنده است. این ارقام را پیش از ثبت درخواست از کارگزار بپرسید، چون به‌صورت دوره‌ای به‌روزرسانی می‌شوند.

حباب گواهی سپرده سکه و شمش طلا یکی نیستند

سکه حباب ساختاری دارد و شمش تقریباً ندارد. تعداد سکه‌ای که ضرب می‌شود محدود است، و همین کمیابی باعث می‌شود قیمت سکه از ارزش ذاتی طلای داخل آن جلو بزند. شمش این محدودیت را ندارد: شمش یک فلز خالصِ قابل جایگزینی است و قیمتش به قیمت جهانی طلا و نرخ ارز نزدیک‌تر می‌ماند.

برای خریدار این یک انتخاب واقعی است. اگر هدف در معرض قیمت طلا بودن است، شمش این کار را مستقیم‌تر انجام می‌دهد. اگر گواهی سکه می‌خرید، علاوه بر قیمت طلا در معرض حباب سکه هم هستید، در هر دو جهت.

گواهی سپرده یا صندوق کالایی؟

صندوق کالایی خودش گواهی سپرده نگه می‌دارد، پس این دو رقیب نیستند؛ یکی از دیگری ساخته شده است. تفاوت عملی در چند چیز است.

سطر آخرِ جدول مهم‌ترین تفاوت فنی است: وقتی واحد صندوق می‌خرید، هم قیمت واحد می‌تواند از ارزش دارایی صندوق فاصله بگیرد و هم گواهی‌های داخل صندوق می‌توانند از قیمت فیزیکی فاصله داشته باشند. خرید مستقیم گواهی فقط لایه دوم را دارد. توضیح کامل حباب صندوق‌ها در راهنمای صندوق‌های طلا و نقره.

ریسک‌هایی که باید بدانید

نقدشوندگی همه نمادها یکسان نیست. گواهی طلا و نقره پرمعامله‌اند، اما برخی کالاهای کشاورزی تابلوی کم‌عمق‌تری دارند و فروش حجم بزرگ در آن‌ها به قیمت دلخواه ساده نیست. پیش از ورود، عمق بازار همان نماد را ببینید.

ساختار گواهی سپرده بر پایه انبار بنا شده است، بنابراین اعتبار انبار و نظارت بورس بر آن بخشی از ارزش گواهی است. استاندارد بودن عیار و کارشناسی اجباری در زمان سپرده‌گذاری و تحویل، همان چیزی است که این ریسک را مهار می‌کند.

و هزینه انبارداری روزانه، هر چقدر هم کوچک، در نگهداری طولانی جمع می‌شود. این ابزار برای در معرض قیمت کالا بودن ساخته شده، نه برای نگهداری بی‌پایان.

پرسش‌های متداول

این صفحه جنبه آموزشی دارد و توصیه‌ای برای خرید یا فروش نیست. نرخ کارمزد در صفحه کارمزدها، چرخه تسویه در راهنمای تسویه و سازوکار کلی بازار در راهنمای بورس کالا آمده است.