معاملات مشتقه
اختیار معامله و قراردادهای آتی، ابزارهایی که ارزششان از یک دارایی دیگر گرفته میشود. با آنها میتوان ریسک سبد را پوشش داد یا با سرمایه کمتر موقعیت بزرگتری گرفت. همین ویژگی دوم است که آنها را خطرناک میکند، اگر سازوکارشان را نشناسید.
آخرین بررسی و بهروزرسانی: ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
مشتقه یعنی چه؟
ابزار مشتقه قراردادی است که خودش ارزش مستقلی ندارد و قیمتش از یک «دارایی پایه» مشتق میشود؛ مثلاً از قیمت یک سهم، یک صندوق طلا یا یک کالا. شما بهجای خرید خود دارایی، قراردادی درباره آینده قیمت آن معامله میکنید.
این ابزارها در بازارهای مالی دنیا دو کاربرد اصلی دارند. کاربرد نخست پوشش ریسک است: تولیدکنندهای که نگران افت قیمت محصولش است، یا سرمایهگذاری که میخواهد سبد سهامش را در برابر ریزش بیمه کند، از این ابزارها استفاده میکند. کاربرد دوم کسب سود از پیشبینی قیمت است. ریسک جدی از همینجا شروع میشود.
اختیار معامله (آپشن)
آپشن یا اختیار معامله، قراردادی است که به خریدار آن حق (و نه تعهد) میدهد که دارایی پایه را در تاریخ سررسید به قیمت از پیش تعیینشده (قیمت اعمال) بخرد یا بفروشد. دو نوع دارد:
| نوع | خریدار چه حقی دارد | معمولاً چه زمانی استفاده میشود |
|---|---|---|
| اختیار خرید (Call) | حق خریدن دارایی پایه به قیمت اعمال | انتظار افزایش قیمت |
| اختیار فروش (Put) | حق فروختن دارایی پایه به قیمت اعمال | انتظار کاهش قیمت، یا بیمه کردن سهمی که دارید |
نکتهای که تازهواردها معمولاً دیر متوجه میشوند: موقعیت خریدار و فروشنده اختیار اصلاً قرینه هم نیستند. خریدار حداکثر به اندازه مبلغی که بابت قرارداد پرداخته زیان میکند، اما فروشنده اختیار متعهد است و زیان او میتواند بهمراتب بیشتر از مبلغی باشد که دریافت کرده. به همین دلیل فروش اختیار نیازمند ودیعه (وجه تضمین) است و کار کسی نیست که تازه شروع کرده.
قراردادهای آتی
در قرارداد آتی، خریدار و فروشنده متعهد میشوند مقدار مشخصی از دارایی پایه را در تاریخ معینی در آینده و به قیمتی که امروز توافق میکنند، معامله کنند. برخلاف اختیار معامله، اینجا هر دو طرف متعهدند، نه صاحب حق.
معاملات آتی با وجه تضمین انجام میشود: برای گرفتن موقعیت، درصدی از ارزش قرارداد را نزد بورس میگذارید. همین موضوع اهرم ایجاد میکند. اگر بازار خلاف پیشبینی شما حرکت کند، حساب شما در پایان روز بهروزرسانی میشود و ممکن است «اخطاریه افزایش وجه تضمین» دریافت کنید؛ اگر آن را تأمین نکنید، موقعیتتان بسته میشود.
درباره اهرم صریح باشیم
اهرم یعنی با سرمایه کم، موقعیت بزرگ گرفتن. همان ضریبی که سود را چند برابر میکند، زیان را هم چند برابر میکند، و در ابزارهای دارای تعهد، زیان میتواند از کل سرمایه اولیه شما فراتر برود. این ابزارها برای پوشش ریسک ساخته شدهاند؛ استفاده از آنها برای گرفتن موقعیتهای بزرگ سفتهبازانه، شایعترین دلیل زیانهای سنگین در این بازار است. پیش از ورود، سازوکار سررسید، اعمال و وجه تضمین را کامل یاد بگیرید.
داراییهای پایه در ایران
در بازار سرمایه، اختیار معامله روی تعدادی از نمادهای پرمعامله سهام و روی صندوقهای قابل معامله (بهویژه صندوقهای طلا) تعریف میشود. در بورس کالا، اختیار معامله و قراردادهای آتی روی داراییهایی مانند سکه طلا، زعفران نگین، گواهی شمش طلا و صندوقهای طلا در دسترساند. فهرست نمادهای فعال و سررسیدها متغیر است و در سامانه معاملاتی و سایت بورس مربوطه اعلام میشود.
هزینه معاملات
کارمزد اختیار معامله در بورس کالا برای هر طرف ۰٫۰۸٪ کارگزار + ۰٫۰۴٪ بورس کالا است و برای قراردادهای آتی ۰٫۰۴٪ + ۰٫۰۲٪. اگر قرارداد اعمال شود و دارایی پایه تحویل داده شود، کارمزد جداگانهای بابت تسویه و تحویل محاسبه میشود که مبنای آن ارزش بازار دارایی پایه در سررسید است، نه ارزش معامله قرارداد. جزئیات و نرخهای دقیق در ماشین حساب کارمزد آمده است.
برای شروع چه باید کرد
برای اختیار معامله بازار سرمایه همان کد بورسی کافی است؛ حساب فعالی نزد کارگزاری لازم دارید و دسترسی مشتقه برایتان فعال میشود. قراردادهای آتی کالا بازار دیگری است و کد بورس کالا میخواهد. سامانهای که بیشتر مشتریان ما برای اختیار معامله استفاده میکنند صحرا است و برای قراردادهای آتی کالا، سامانه آتی کالا. توضیح هر سامانه در راهنمای سامانهها آمده است.
تسویه این قراردادها در راهنمای تسویه، بازاری که در آن معامله میشوند در راهنمای بورس کالا و آمار زنده اختیار معامله در صفحه بازار آمده است. بقیه راهنماها در بخش آموزش.
سؤالی مانده است؟
کارشناسان ایدهآل کوشا در تهران و شیراز پاسخگوی شما هستند.